سکوت تلخی که در روزهای آغازین ثبت نام کاندیداهای ریاست جمهوری به وجود آمده بود، در روز آخر این مهلت بیست روزه با لشکرکشی 27 نامزد شکست.
نامزدانیکه هرکدام کوشش میکردند؛ تا تعداد شان تیرهتر از کاندید قبلی باشد، مسیر منتهی به کمسیون مستقل انتخابات را با ازدحام بی سابقه مواجه ساختند. محمدحسین مهرجو، خبرنگاری که آن روز در این محل حضور داشت، میگوید: “حضور نامزدان با انبوهی از افرادی که توسط موترهای مدل بالا انتقال داده میشد، همگی را دچار نوعی وحشت کرده و کارکنان ثبت نام در کمسیون مستقل انتخابات را هم سردرگم ساخته بود.”
این وضعیت تا دیرهنگام شب ادامه یافت و کسانیکه دیرتر رسیده و پیش از ساعت 4 به صف رسیده بودند، ناگزیر شدند؛ تا ختم کار به پای این درخواست شان ایستادگی کرده و برای درج نام شان در میان رقیبان طالب قدرت انتظار بکشند.
اینکه چگونه صبر و سکوت حلقههای سیاسی شکل گرفت و چرا چنین ازدحام و شتاب در روز آخر به وجود آمده است، کارشناسان دلیل آن را رایزنیهای سنگین میان کسانی میدانند که به نحوی در تقاضای رسیدن به قدرت و تصاحب کرسی در جستجوی حامیان بیشتری بودند.
رحمتالله بیژن پور، تحلیلگر مسایل سیاسی براین نظر است که “سکوت سهمگین به وجود آمده در روزهای آغازین مرحله ثبت نام حاکی از رایزنیهای طولانی و مشورتهای سیاسی در شبنشینیهای رهبران سیاسی بود.” به باور وی، این رهبران در صدد بودند تا تیم خویش را با گردآوری رهبران قومی، حلقههای سیاسی و سران احزاب پر رنگتر ساخته و به این طریق افکارعمومی را طرف خویش جلب نمایند. به همین دلیل نیز روزهای اول ثبت نام با سکوت تلخی همراه شد.
این درحالی بود که در مقدمه انتخابات این رایزنیها، ایتلافهای زیادی به وجود آمد و مردم به این مسأله امیدوار شدند که گویا این بار، انتخابات شاهد نامزدان کمتر از گذشته خواهد بود.
ازدحام نامزدها و ایتلافهای ناپایدار
رجوع 27 نامزد از آدرسهای مختلف نشان داد که ایتلافهای زودگذر، دولت مستعجلی بوده اند که نتوانسته اند روی منافع فردی و سیاسی شان کنار آمده و ایتلاف پایداری را تشکیل دهند.
لیست طولانی نامزدهای انتخابات 93، بار دیگر نشان داد که هنوز بازیگران سیاست در افغانستان آمادگی هم پذیری و توافق بر سر برنامه کلان ملی را ندارند.
حمید ساعی، روزنامهنگار و تحلیلگر مسایل سیاسی میگوید: “با آنکه پیش از شروع ثبت نام نامزدهای انتخابات93، هر روز شاهد گردهمایی سران قومی، احزاب و جریانهای سیاسی بودیم، شکل گیری اتحادیههای انتخاباتی، توافقات پشت پرده و تلاش برای معرفی چند نامزد با برنامه از شعارهای اصلی بازیگران قدرت در انتخابات 93 بود؛ امری که مردم را به نتایج این ایتلافها، تا اندازهای خوش بین کرده بود و این باور عمومی به تدریج به وجود میآمد که این بار از تعدد نامزدها و پراکندگی آرا کاسته خواهد شد.”
به این صورت، با اعلام شدن فهرست طولانی نامزدها از سوی کمسیون مستقل انتخابات، بار دیگر، بیاعتباری و شکنندگی ایتلافهای انتخاباتی نمایان شد.
آقای ساعی میافزاید: “چهرههایی که ادعای داشتن شعور سیاسی را دارند؛ تا کنون به بلوغ و کمال فکری نرسیدند، بسیاری از اینها به رجالههایی میمانند که خواب و خیالهای نشستن بر کرسی ریاست جمهوری را در سر دارند و سودای سیاست، کور و کر شان کرده است. برخی از آنان هیچ اعتنایی به سابقه کاری و ناکارآمدیهای شان نیز توجهی ندارند. “
لذا آنها دوباره میخواهند بر سرنوشت سیاسی کشور فرمانروایی کنند، البته این بار با شعار مردم سالاری، آوردن اصلاحات، کارآفرینی، تأمین صلح و پاسخگویی به نیازهای اساسی مردم.
بیشترین نامزدهای این دور از انتخابات، مهرههای سوختهای هستند که در کابینه رییس جمهور کرزی پستهای کلان داشتند ولی در آخرین روزهای مهلت ثبت نام برق آسا موجی از استعفا دادنها شروع شد و این افراد بدون هیچ تاخیری تا آخرین لحظات پایان مهلت ثبت نام خودشان را به کمسیون مستقل انتخابات رساندند و با شعارهای کلی برای رقابت بر سر پست ریاست جمهوری آمادگی شان را اعلام کردند.
پرسش اساسی این است که این افراد، با کدام برنامه کلان ملی وارد صحنه انتخابات شده اند و چه تضمینی و جود دارد که بار دیگر فرصتسوزی نکرده و از امکانات دولتی به نفع شخصی شان استفاده نکنند.
سردرگمی مردم
ایجاد سردرگمی و پراکندگی در اذهان عامه بحث جدی دیگر است که مردم را دچار پریشانی شدی ساخته است. طولانی بودن لیست نامزدهای ریاست جمهوری این نگرانی را به وجود آورده است که چگونه میتوان انتخابات شفاف و عادلانه را سازماندهی کرد و مهمتر از همه با چه راهکارهای امنیتی میتوان از آرای مردم محافظت کرد. تعدد نامزدها با شعارهای کلیشهای، مردم را دچار سردرگمی و ناامیدی خواهد کرد، تنها راهکاری که میتواند این معضل را حل کند تصمیم کمسیون مستقل انتخابات است.
بنابراین، اگر کمسیون انتخابات برنامههای مشخصی را برای کوتاه کردن لیست نامزدها در نظر داشته باشد و پس از بررسی دوسیه و شرایط نامزدها، میتواند تنها به نامزدهایی، صلاحیت ورود به مبارزات انتخاباتی را بدهد که ضمن داشتن شرایط لازم برای ریاست جمهوری، حساب و کتابش پاک باشد.
مریم عابدی، محصل در یکی از پوهنتونهای خصوصی میگوید: “وقتی به شعارهای نامزدان گوش میدادم، خیلی مشابه به هم بودند و اصلا درک درستی از این حرف و حدیثهای مشابه به هم نداشتم. لذا وقتی به این مسأله فکر میکنم که با کدام معیار تصمیم بگیرم که به چه کسی رای بدهم، به نتیجه خاصی نمیرسم.”
ترکیب قومی و ساختاری با مهرههای کهنهکار که برخی از آنان دارای سابقه نه چندان خوب بوده اند، مسأله دیگری است که افکار عمومی را دچار تشویش بیش از حد نموده است.
ظاهر، پیرمردی که تاکنون همیشه در انتخابات شرکت نموده و از کارت رأی خود به عنوان یک حق شهروندی استفاده نموده است، میگوید: “همیشه چند نفر تکراری که از اقوام مختلف اند، گرد هم جمع شده و رای مردم را تصاحب میکنند؛ اما خیر چندانی از این حاکمان که به آنها رای داده ام ندیدم.”
هرچند تمام این مسایل ظاهر 51 ساله را از دادن رای باز نداشته است؛ اما او میگوید: ” هرچه فکر میکنم که به چه کسی رای بدهم به نتیجه نمیرسم. رسانهها هم از فرد خاصی تعریف روشنی ندارند. حتی اگر برنامهای هم اعلان شود، فکر کنم بیشتر حرف و سخن است؛ تا اینکه یک کار عملی باشد.”
ترس از حکومت ناقضان حقوق بشر
هراس از اینکه بار دیگر ناقضان حقوق بشر و جنگسالارانی که دوسیه سیاه شان تاهنوز بسته نشده و حاکمان مردم به حساب میآیند، مسأله دیگر است. این افراد که همواره از اجرای عدالت فرار نموده و هیچ وقت تن به محاکمه و فیصلههای بینالمللی نداده اند، جریان عدالت انتقالی را نیز به مسخره گرفته و دچار انحراف کردند.
برخی از نهادها از حاکم شدن دوباره این افراد بر سرنوشت مردم نگرانی دارند.
محمدعیسی اسحقزی، رییس کانگرس ملی افغانستان در یک نشست خبری در کابل با بیان این مطلب که انتخابات پیشرو باید کاملا شفاف، عادلانه و دموکراتیک باشد و همگی با یک فرصت برابر حکومت افغانستان را تعیین نمایند. وی افزود که باید در انتخابات سوم هیچ تهدیدی از سوی زورمندان و جنگ سالاران و ناقضان حقوق بشر متوجه مردم نبوده و مردم فرصت این را داشته باشد که با اراده ای خود و بدون هیچ فشاری زعیم آینده خود را تعیین نماید.
وی خطاب به مردم افغانستان گفت: همه باید متحد شویم تا در مقابل زر و زور ایستاد شده و نگذاریم کسانیکه هم اکنون عامل فقر و بی عدالتی در کشور است و تهدیدی در برابر انتخابات تلقی میشود یکبار دیگر مشکلی را فراروی یک انتخابات شفاف، عادلانه و دموکراتیک خلق نموده و به گرده ما سوار شده و فرصتهای آتی را از ما بگیرند.
اسحق زی افزود که هرچند در کنفرانس بن تعهد شده بود که از منافع ملی دفاع میشود، حقوق بشر حمایت میشود و افغانستان راه خود را بسوی یک زندگی دموکراتیک باز میکند، ولی متاسفانه در طی دوازده سال روشن شد که هنوز زورمندان بیشتر از دیروز تقویت میشود و هنوز هم در ردههای بالای ساختار سیاسی افغانستان همان ناقضان حقوق بشر حضور داشته و بیشتر از همه اینکه هر روز بر مردم افغانستان فقر بیکاری و فساد تحمیل میشود.
وی خاطرنشان ساخت که کمسیون حقوق بشر افغانستان باید هرچی زودتر لیست ناقضان حقوق بشر را افشا کند و نگذارد که افراد شامل در این لیست کاندیدای ریاست جمهوری شوند، در غیر آن صورت این نهاد به چنین کاری اقدام خواهد کرد.
به هر ترتیب، در حال حاضر چشم همگان به سوی کمسیون مستقل انتخابات دوخته شده است؛ تا چه تدبیری برای فلتر نمودن 27 کاندیدی که ثبت نام کرده اند، خواهد اندیشید و در نهایت لیست کسانی که باید به آنها رای داد، به چند نفر خواهد رسید و برنامههای اعلامی آنان در جریان کمپاین برای حکومت داری آینده چه خواهد بود. چیزیکه در این میان قابل تأمل است، اینکه مردم باید به برنامه رای بدهند نه به افرادی که با معیارهای قومی، سمتی و زبانی در یک ساختار قرار گرفته اند.
کلیدگروپ را در تویتر و فیس بوک دنبال کنید
