تحلیل و دیدگاه

1253
۸ جوزا ۱۳۹۶
نویسنده: محمد رضا گلکوهی

تأثیر نشست ریاض بر مبارزه با تروریزم


سومین نشست سران کشورهای اسلامی و عربی در ریاض به هدف مبارزه با تروریزم برگزار شد. این نشست اما با حضور رییس جمهور امریکا، دونالد ترامپ، ابعاد گسترده‎ای به خود گرفت؛ سفری که هدف آن دیدار از مراکز عمده‎ سه آیین ابراهیمی به هدف صلح بود.
محوریت اصلی و هدف اساسی این نشست، تشکیل ائتلاف جدیدی از کشورهای اسلامی و عربی برای ریشه‎کن کردن تروریزم بود؛ پدیده‎ای که امروزه هیچ جای جهان از آن در امان نمانده است. ملک سلمان، پادشاه عربستان و دونالد ترامپ، رییس جمهور امریکا، بر نابودی ایدیولوژی افراط‎گرایی تأکید کردند. سـران ایــن دو کـشـور و شرکت کنندگان این نشست از حامیان گروه‎هایی که به فرقه‎گرایی دامن می‎زنند خواستند تا از این کار دست بردارند.
در این نشست که به ریاست ترامپ و ملک سلمان برگزار شد، چالش‎های امنیتی در منطقه، اوضاع یمن و سوریه و سیاست ایران در منطقه بررسی شد. شاه عربستان پس از برگزاری نشست ترامپ با سران کشورهای شرکت کننده، در صفحه تویتریش اعلام کرد که این نشست، ائتلاف علیه افراطگرایی و تروریزم را تقویت میکند. وی نوشت که افقهای نشست ریاض برای منطقه و جهان مثبت خواهد بود.
از نظر سران شرکت کننده‎ نشست ریاض، ایران متهم درجه اول تروریزم فرقه‎یی بود. ترامپ تصریح کرد که دهه‎های طولانی است که حکومت تهران از گروه‎های تروریستی در منطقه حمایت می‎کند. این اظهارات اما واکنش تند مقام‎های ایرانی را در پی داشت. محمدجواد ظریف، وزیرخارجه این کشور، هدف سفر ترامپ و جانبداری از عربستان را، بهره‎کشی اقتصادی از این کشور دانست؛ سفری که دست‎آورد آن امضای قراردادهایی با بیش از ۳۰۰ میلیارد دالر بود. ۱۱۰ میلیارد این قراردادها صرف خرید اسلحه‎ توسط عربستان از امریکا خواهد شد.

نشست ریاض، تحت تأثیر سفر ترامپ
به باور کارشناسان، همین مبالغ هنگفت قرادادهای این سفر، نشست سران کشورهای اسلامی و عربی در ریاض را تحت تأثیر این سفر قرار داد. دنبال کنندگان این سفر بیش از آن که به موضوع اصلی این نشست که همانا مبارزه با ترویزم بود، توجه کنند، روی دیدارهای ترامپ، قراردادهای امضا شده و حواشی این نشست پرداختند.
نوید الهام، کارشناس مسایل سیاسی، می‎گوید: “در حالی‎که سران کشورهای شرکت کننده در نشست ریاض، بر امر مبارزه با تروریزم تأکید کردند، این بخش نشست کم‎تر در کشورهای اسلامی تبارز یافت. توجه مردم بیشتر به روابط ریاض- واشنگتن جلب شده بود و حتا برخوردهای شاه عربستان و سایر مسایل این دیدارها و حضور بانوی اول کاخ سفید مورد نقد و انتقاد قرار گرفت.”
به هر حال، دونالد ترامپ و سران کشورهای شرکت کننده در نشست ریاض بر مبارزه با تروریزم تأکید کردند و افزودند که نباید نسل‎های آینده‎ مردمی که پیروان ادیان ابراهیمی اند، قربانی افراط‎گرایی شوند. این تأکیدها در حالی صورت گرفت که تنها دو روز بعد از نشست ریاض، یک حمله فرقه‎گرایانه در بریتانیا، ۲۲ کشته و ۵۹ زخمی برجا گذاشت. گروه داعش اعلام کرد، بمبگذاری منچستر کار این گروه بوده است. داعش گفت که “یکی از سربازان خلافت” این کار را “در تجمع صلیبیون” انجام داده است.
به همین دلیل برخی از مسوولان این نشست بر ریشه‎کنی اندیشه‎ تروریستی تأکید کردند. محمدعیسی، منشی این نشست، تصریح کرد: “شکست تروریزم بدون از بین بردن اندیشه‎های تروریستی ممکن نیست. اقدامات نظامی مهم است، ولی بدون از بین بردن ایدیولوژی تروریزم، این پدیده نابود نخواهد شد.”
این که شرکت کنندگان این نشست بر اندیشه‎ افراط‎گرایی پیروز خواهند شد یا خیر، کارشناسان آن را نیازمند عزم قاطع و انسجام لازم میان این کشورها می‎دانند. اقبال فروتن، فعال جامعه مدنی، می‎گوید: “از بین بردن این پدیده نیازمند عزم راسخ کشورها، به دور از اهداف سیاسی و جناح‎بندی‎های منطقه‎یی و جهانی است. در اجلاس ریاض، به نحوی نگاه جانبدارانه‎ سیاسی رقم خورد که به جای نابودی فرقه‎گرایی و تروریزم، ممکن است آن را تشدید کند.”

جایگاه افغانستان در نشست ریاض
در این میان، افغانستان که بزرگ‎‏ترین قربانی تروریزم است در حاشیه‎ این نشست قرار گرفت و در نشست ریاض کم‎تر مورد توجه قرار داشت. گزارشی که ارگ ریاست جمهوری از سفر محمداشرف غنی، رییس جمهور، به نشر رساند نیز اشاره‎ کوتاهی به این سفر و دست‎آوردهای آن بود. در خبرنامه ارگ آمده که “در دیدار سران افغانستان و امریکا در حاشیه نشست ریاض در عربستان سعودی، بر مبارزه با دهشت‎افکنی تأکید شده است.” در این خبرنامه خاطرنشان شده که در این دیدار مسایل مهم افغانستان، منطقه و جهان مورد بحث قرار گرفته است. گفته شده که در این دیدار دونالد ترامپ از عملکرد حکومت افغانستان در مبارزه با تروریزم و تطبیق اصلاحات کلیدی در ادارات دولتی، پشتیبانی کرده است.
اهالی سیاست و کارشناسان اما نسبت به تأثیر این نشست و آنچه در ریاض گذشت را از زاویه‎های مختلف دیده‎اند. برخی آن را با نگاه منفی بررسی کرده و عده‎ای هم از دید مثبت به آن نگریسته‎اند.
حامد کرزی، رییس جمهور پیشین کشور، در واکنش به سخنان دونالد ترامپ، رییس جمهور امریکا، در نشست ریاض که خطاب به کشورهای اسلامی گفته بود، تروریست‎ها را از خاک خود بیرون کنید، تصریح کرد که تروریزم در جهان و کشورهای اسلامی زائیده سیاست‎های امریکا است. وی در تویتر خود نوشت که تروریست‎ها در کشورهای اسلامی جایی ندارند، آن‎ها در پناهگاه‎های امن، حضور داشته و دارای مراکز آموزشی هستند و از نگاه مالی و تسلیحاتی تأمین و تجهیز می‎شوند.
در همین حال، برخی از سناتوران در مشرانوجرگه معتقد هستند که امریکا باید ثابت کند که افغانستان جزئی از اولویت‎های کاخ سفید است و امریکا حامی دولت افغانستان می‎باشد. شیرمحمد آخوندزاده، عضو مشرانوجرگه، در واکنش به اجلاس ریاض، خواستار حمایت واقعی واشنگتن از روند صلح افغانستان شد. وی تأکید کرد که “ما خواستار صلح هستیم و ترامپ نیز باید تصمیم درستی در قبال افغانستان بگیرد. اگر امریکا متحد واقعی افغانستان است باید از برقراری صلح در این کشور نیز حمایت کند.”
با این حال، برخی دیگر معتقد هستند که نزدیکی عربستان و امریکا که دو قدرت بزرگ اقتصادی- سیاسی در منطقه و جهان می‎باشند، ممکن است به نفع افغانستان نیز تمام شود. اما استفاده از این ظرفیت نیازمند مدیریت و درایت سیاست‎مداران افغانستان است. محبـوبـه شــریف، فعــال مـدنــی، معتـقـد است که “عربستان یکی از حامیان بزرگ اقتصادی افغانستان، حداقــل در دوران حکــومت وحــدت مــلـی بوده و امریکا نیز بزرگ‎ترین متحد سیاسی و استراتیژیک افغانستان است. لذا اگر رهبران سیاسی ما بتوانند از این ظرفیت به خوبی استفاده کنند، در راستای ثبات و توسعه افغانستان نیز مؤثر واقع خواهد شد. ضمن این که در نشست ریاض کشورهای تأثیرگذار اسلامی و عربی شرکت داشتند و هر کدام می‎توانند همکاران خوب افغانستان باشند.”
این نگاه اما با رویکرد اصلاحی و انتقادی دیگری نیز همراه است و آن این که افغانستان متوجه باشد تا رقابت‎های منطقه‎یی عربستان با برخی از کشورهایی چون ایران، وارد میدان سیاسی افغانستان نشود؛ زیرا این امر خطر بزرگی را به دنبال خواهد داشت. نورآغا حقمل، کارشناس مسایل سیاسی، می‎گوید: “اگر نگاه فرقه‎گرایانه‎ای که باعث اختلافات میان عربستان و ایران شده، به نحوی روی فضای حاکم بر افغانستان تأثیر بگذارد و یا مسایلی که در نشست ریاض مطرح شد، روی عناصری در افغانستان تأثیرگذار واقع شود، شرایط دشواری برای افغانستان رقم خواهد خورد.”
در نهایت، تمام دیدگاه‎ها پیرامون این نشست در یک نقطه ختم می‎شود و آن این است که مبارزه با تروریزم نیازمند عزم جدی، انسجام لازم و جدا از هرگونه اهداف و اغراض سیاسی است. زیرا در صورتی‎ که مبارزه با این پدیده تحت تأثیر افکار و جاه‎طلبی‎های سیاسی قرار گیرد، سود و مفاد آن نیز اندک بوده و چه بسا ممکن است عناصر تروریستی در خدمت یکی از جانب‎های درگیر به لحاظ فکری و سیاسی قرار گیرد.
در این میان، جایگاه افغانستان در نشست ریاض، در حد وزن و اندازه‎ای قابل طرح است که سیاستمدارن ما بتوانند خود و کشور شان را مطرح کنند. هرگاه این مسأله با فراست کامل، درایت لازم و مدیریت سیاسی هوشمندانه در فضای موجود سیاست خارجی دنبال نگردد، شکی نیست که جایگاه افغانستان برای همیشه در حاشیه‎ این نشست‎ها بوده و شرایط موجود به آسانی تغییر نخواهد کرد.

به اشتراک بگذارید

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد