سیاسی

270
۲ حوت ۱۳۹۶
نویسنده: محمدرضا گلکوهی

سریال نافرجام جنگ و صلح

گره کور صلح افغانستان با گذشت هر سال و تغییر مهره‎های حکومتی در کابل و کشورهای حامی آن، مستحکم‎تر شده و همواره این سناریوی جنگ است که در میدان صلح تصویر برجسته‌تری پیدا می‌کند.

از زمان روی کار آمدن حکومت وحدت ملی بار دیگر رویکرد نبرد به جای روند مذاکره دنبال شد و این سیاست، پس از اعلام استراتیژی ایالات متحده امریکا در قبال افغانستان و جنوب آسیا تشدید یافت. رویکرد مخالفان مسلح، به خصوص گروه طالبان، نیز با حمله‌های مرگبار و مسلحانه دنبال شد و این گروه حتا غیرنظامیان را در مرکز شهر کابل و هوتل انترکانتیننتال مورد حمله قرار داد. به دنبال این وقایع بود که دولت و همکاران خارجی آن حملات مسلحانه به مراکز مخالفان مسلح را تشدید کردند و تعهد سپردند که انتقام خون افراد غیرنظامی و بی‎گناه را می‎گیرند.

اما همزمان با تشدید این حملات و در پی اعلام موضع تازه دولت‎های افغانستان و امریکا در برابر طالبان، این گروه اعلام کرده است که استفاده از زور وضعیت را پیچیده‎تر می‎سازد. طالبان در یک نامه باز از مردم و کنگره امریکا خواسته است تا از دولت خود خواهان پایان “اشغال” در افغانستان شوند. طالبان در این نامه افزوده که آن‎ها آماده گفتگو اند و ادامه جنگ و حضور نظامیان خارجی در افغانستان، ثبات جهان را با خطر مواجه خواهد کرد. این نامه از آدرس قاری یوسف احمدی، یکی از سخنگویان طالبان، به رسانه‌ها فرستاده شده است.

با این حال، آگاهان امور، گره اصلی صلح را در تقابل جنگ‎طلبانه میان دو جانب نبرد در کشور می‎دانند. کریم پاکزاد، کارشناس مسایل سیاسی، معتقد است که ” بن‌بست کنونی در افغانستان بن‌بست ایدیولوژیک است؛ چرا که از یک طرف با طالبان مواجه هستیم که مواضع سخت‌گیرانه دارند و از سوی دیگر با دونالد ترامپ روبه‎رو هستیم که او هم بیشتر روی استفاده از گزینه نظامی تأکید دارد.”

به باور آگاهان، آنچه بدیهی است این که سیاست کابل براساس خط و مشی واشنگتن تهیه شده و سرفصل‌های سیاست ارگ ریاست جمهوری افغانستان در کاخ سفید نوشته می‌شود. حمیده غالب، فعال مدنی، با بیان این مطلب می‌گوید: “سیاست حاکم در کشور در گذشته و حال متأثر از رویکرد حامیان بیرونی آن بوده و کم‎تر براساس اولویت‎های ملی طرح شده و تحقق یافته است.”

پیش از روی کارآمدن دونالد ترامپ، بارک اوباما، رییس‌جمهور پیشین امریکا، با فراهم کردن زمینه گشایش یک دفتر سیاسی برای طالبان در قطر در راستای این راه‌حل گام برداشت و از آن حمایت کرد. وی همچنان شمار زیادی از رهبران طالبان را از اسارت آزاد کرد و طی دو سال گذشته نشست‎هایی نیز به کمک واشنگتن و بیجینگ میان طالبان و دولت افغانستان در پاکستان برگزار شد و همگان موافق پیشرفت این مذاکرات بودند. اما مشکل کنونی این است که طالبان خواسته‌های بیشتری دارند؛ چرا که از اختلاف و ناتوانی موجود در دولت بهره می‌برند. آن‎ها می‌دانند که امریکایی‌ها دیگر نمی‌توانند مانند چند سال پیش با ده‌ها هزار نیرو در افغانستان حاضر شوند. کریم پاکزاد با اشاره به این مطلب می‌گوید: “طالبان اصل مذاکره را می‌پذیرند اما خروج کامل نیروهای امریکایی را به عنوان پیش‌شرط مطرح می‌کنند. آن‎ها برای مدتی به منظور آغاز مذاکرات این درخواست را رها کردند اما با رسیدن دونالد ترامپ به ریاست جمهوری امریکا و اظهارات وی در قبال پاکستان و طالبان، چرخشی در اوضاع به وجود آمد و نتیجه تمام این‎ها سخت‌تر شدن مواضع آن‎ها بود.”

در نتیجه‌، معادله چنین می‎شود که جنگ هرچه شدیدتر شود، شعله‎های آن مردم را بیشتر خواهد سوخت. لذا در این حالت، صلح دست نیافتنی‎تر شده و چشم‎انداز آشتی نیز مبهم‎تر و سیاه‎تر خواهد شد.

 

جنگ جنگ تا پیروزی

این شعاری بود که در گذشته توسط برخی از حلقه‌هایی سر داده می‎شد که علیه اردوی متجاوز شوروی سابق در افغانستان می‎جنگیدند و آن این بود که «جنگ جنگ تا پیروزی». دولت کابل نیز طی روزهای اخیر چنین شعاری را بر زبان رانده است، ولی به نظر نمی‎رسد که فرجام این جنگ پیروزی باشد. زیرا به باور آگاهان، جنگ کنونی یک نبرد رسمی و رویارویی با دشمنان شناخته شده نیست تا با نابودی آن‎ها، پیروزی حاصل شود، بلکه تقابل افغانستان از یک سو با شورشیان است و از سوی دیگر با گروه‌های مافیایی و قاچاقبر که ریشه‌های آن‎ها تنها در داخل افغانستان نیست، بلکه خاستگاه‌های خارجی و فرامرزی دارند.  نوید الهام می‌گوید: “شورش را تنها با کسب رضایت شورشیان می‌توان آرام ساخت و آن با گسترش برنامه‎ها و پروژه‎های اقتصادی و رفاهی ممکن است تا زمینه‎ جلب و جذب جوانان ساده و بیکار در صفوف مخالفان از بین برود. اما مافیاهای بزرگ بین‎المللی را می‎توان با همکاری‌های منطقه‎یی و ایجاد حلقه‎های همکار نابود کرد.”

کریم پاکزاد، تحلیل‎گر مسایل سیاسی، نیز با تأکید بر ضرورت روی آوردن مخالفان مسلح دولت به گفتگوهای صلح، می‌گوید: “همگان در خصوص این موضوع که هیچ راه‌حل نظامی برای مناقشه افغانستان وجود ندارد، اتفاق ‌نظر دارند. سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به رغم صرف هزینه‌های زیاد موفق نشده به لحاظ نظامی طالبان را شکست دهد و نهایتاً به منظور مشارکت در ظهور راه‌ حلی سیاسی که هنوز حاصل نشده، مجبور به خروج نیروهای خود شده است.”

از سوی دیگر، ما دیگر در دورانی نیستیم که حامیان افغانستان سالانه بیش از ۱۰۰ملیارد دالر خرج کنند. افغانستان به واسطه همسایگی با ایران، روسیه، چین و پاکستان همچنان دروازه‌ نفوذی آن‎ها در حوزه تحت نفوذ واشنگتن محسوب می‌شود. به همین دلیل است که جنرال‌های اطراف ترامپ در کاخ سفید که پیشتر خواستار پایان حضور نظامی امریکا در این کشور بودند، هم‌ اینک تداوم حضور در این کشور را پذیرفته‌اند. لذا اکنون بیشتر از پیش موضوع افغانستان با سرنوشت کشورهای منطقه گره خورده و هر راه حلی که در پیش گرفته شود، بدون دخیل ساختن این کشورها ممکن نخواهد بود.

 

همکاری منطقه‌یی به جای جنگ نیابتی

بسیاری از آگاهان بر این عقیده‌اند که روند خروج از بحران تنها در چهارچوب منطقه‌یی و با مشارکت کشورهای همسایه قابل تحقق است و راه‌ حل سیاسی تنها تحت حمایت و پشتیبانی این کشورها امکان ظهور می‌یابد اما در شرایط حاضر امریکایی‌ها در حال رقابت و مخالف هرگونه مشارکت روسیه در مذاکرات احتمالی هستند. این مسأله به خصوص در رقابت با روسیه مشهود است. روز هفدهم جنوری سال جاری بود که سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، طی جلسه شورای امنیت سازمان ملل متحد خواستار برگزاری مذاکرات فوری و مستقیم میان دولت افغانستان و طالبان شد، اما ساعاتی بعد واشنگتن اقدام به مداخله کرد و مدعی شد که مسکو در این دوسیه نقشی ندارد. امروزه نیز امریکا، پاکستان را هدف گرفته و ایران و روسیه و چین را به همکاری و فعالیت علیه حضور امریکایی‌ها در افغانستان متهم می‌کند.

در چنین وضعیتی، کابل و هم پیمانان آن بر آن شدند تا نشستی را با اشتراک سران امنیتی بعضی از کشورهای منطقه در کابل برگزار کنند. با همین هدف بود که نشست دو روزه امنيتی و نظامی سران نظامی این کشورها در کابل از ۲۴ تا ۲۵ دلو برگزار شد. در این نشست در مورد تأمين امنيت افغانستان و منطقه و همچنان مبارزه مشترک با تروریزم و مواد مخدر تعهد سپرده شد. به گفته‌ سخنگوی مأموريت حمايت قاطع در افغانستان، در اين نشست علاوه بر سران نظامی افغانستان و امريکا، مقام‎های بلندپایه نظامی و لوی درستیزان اردوی کشورهای آسيای جنوبی و مرکزی اشتراک داشتند.

اين نشست فرصتی را فراهم کرد تا مقام‎های ارشد نظامی منطقه راه‎های همکاری شان را در مورد بهبود وضعيت امنيتی منطقه به شمول افغانستان، گسترش بخشند. تام گريس بک، سخنگوی مأموريت حمايت قاطع در افغانستان، تأکيد می‎کند که اين کنفرانس به مقام‎های ارشد اشتراک‎کننده، اين زمينه را فراهم کرد تا فرصت‎های موجود برای حفظ امنيت، ثبات منطقه‎یی و انکشاف آن و همچنان ايجاد صلح و امنيت دايمی در افغانستان را درک کنند. او گفته است که “مقام‎های اشتراک‎کننده در اين نشست با گفتگو در مورد نگرانی‎های امنيتی، تأکيد کردند که اين کشورها نبايد بار مسووليت امنيتی و همچنان توليد و قاچاق مواد مخدر را بر يکديگر بيندازند.”

وزارت دفاع ملی هم گفته است که پاکستان يک‎بار ديگر در اين نشست وعده داد که در امر مبارزه با تروريزم نقش سازنده را ايفا کند. به گفته محمد رادمنش، معاون سخنگوی این وزارت، در اين کنفرانس تأکيد شد که تمام کشورهای منطقه بايد بر ضد راه‎ها و منابع تمويل تروريزم، به شمول ترافیک مواد مخدر، به طور جدی مبارزه کنند.

اما دفتر مطبوعاتی اردوی پاکستان به نقل از قمرجاويد باجوه، لوی درستیز این کشور، که در اين نشست حضور داشت، در اعلاميه‌ای نوشته که پاکستان همه لانه‎های تروريستی در خاک خود را از بين برده است. اين در حالی است که دن کوتس، ریيس اداره استخبارات امريکا، گفته که پاکستان در برخورد با گروه‌های تروریستی از نرمی کار می‎گيرد.  وی در نشست کميته استخبارات مجلس سنای امريکا افزوده است، “با وجود اين که واشنگتن از اسلام‎آباد خواهان اقدامات بيشتر بر ضد اين گروه‌ها شده اما اردوی پاکستان تنها در برابر طالبان و شبکه حقانی، به اقدامات جدی تظاهر می‎کند.” دن کوتس گفته که در حال حاضر، گروه‌های تروريستی مستقر در پاکستان، در هند و علیه منافع امريکا در افغانستان حملاتی را انجام می‎دهند.

با این حال، باید گفت تا زمانی که رویکرد جنگ نیابتی کنونی و سیاست خشونتطلبی فزاینده به همکاریهای تنگاتنگ منطقهیی و جهانی تغییر رنگ ندهد، رسیدن به صلح در افغانستان دشوار بوده و کماکان این جنگ خانمانسوز از مردم بیگناه قربانی خواهد گرفت.

به اشتراک بگذاریدShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد