تحقیقاتی

580
۳ اسد ۱۳۹۷
نویسنده: سمیه ولی‎زاده

زورگیری ایران از آب‌های افغانستان‎

مقام‎های دولتی افغان می‎گویند که عمده‎ترین مانع در برابر استفاده بهینه افغانستان از آب‎های‎ دریـای هلمنـد، هـریـر‎ود و فــراه‎رود، دخــالت‎های ایران اســت. آب‎هـای ســه دریای هلمند، هریرود و فراه که بزرگ‎ترین منابع آب جاری در حوزه غرب و جنوب‎غرب کشور است، پس از عبور از افغانستان به خاک ایران می‎ریزد. افغانستان و ایران از میان این سه دریا تنها درباره تقسیم آب‎های دریای هلمند با هم به توافق رسیده‎اند و در این خصوص یک توافقنامه در سال ۱۳۵۱ خورشیدی به امضای دو طرف رسیده است. آب‎های دو دریای دیگر بدون آنکه کابل و تهران درباره تقسیمات آن توافق کرده باشند، از افغانستان عبور و وارد خاک ایران می‎شود. این مشکل باعث مشکلات فراوانی برای افغانستان شده است که در این گزارش به طور مفصل بدان پرداخته شده است.

 

هریرود

آب‎های هریرود که از کوه‎های مرکزی هندوکش سرچشمه می‎گیرد، با عبور از ولایت‎های غور و هرات، به مرز مشترک افغانستان و ایران می‎رسد و در نهایت وارد ریگزارهای ترکمنستان می‎شود. ولسوالی کهسان که در منتهای این دریا در هرات قرار دارد، با ایران هم‎سرحد است. باشندگان این ولسوالی مدعی هستند که آن‎ها هنگام آب‎گیری از این دریا بارها هدف گلوله‌باری نیروهای سرحدی ایران قرار گرفته‎اند. عبدالحکیم، یک تن از باشنده‎های ولسوالی کهسان، به کلیدگروپ گفت که در جریان چند سال اخیر، بیش از ده نفر از ساکنان قریه‎های کمانه و بنیان این ولسوالی، در این فیرها کشته شده‎اند.

امیــرمحمــد، یکــی دیگــر از باشنده‎های ولسوالی کهسان، نیز می‎گوید که داماد او در جریان آب‎گیری از دریای هریرود در منطقه “رباط‎پرست” این ولسوالی هدف فیر مرمی نیروهای سرحدی ایران قرار گرفته است و از ناحیه پا معیوب شده است. وی افزود که قریه‎های کمانه و بنیان ولسوالی کهسان، یک کیلومتر از مرز مشترک فاصله دارد ولی برای ساکنان این قریه‎ها از سوی نیروهای سرحدی ایران اجازه آب‎‏گیری از دریای هریرود داده نمی‎شود. او مقام‎های افغان را به چشم‎پوشی از این معضل در ولسوالی کهسان متهم کرد. امیرمحمد افزود که فعلاً مردم قریه‎های کمانه و بنیان از ترس اینکه توسط نیروهای سرحدی ایران کشته نشوند، از استفاده آب هریرود در این قریه‎ها، دست کشیده‎اند.

امین‎الله سروری، ولسوال کهسان، نیز تأیید می‎کند که شماری از باشنده‎های این ولسوالی در جریان آب‎گیری از دریای هریرود کشته و زخمی شده‎اند. سروری تأکید می‎کند که این گونه رویدادها بیشتر در فصل تابستان – زمانی که مردم محل با کمبود آب مواجه می شوند – اتفاق می‎افتد. وی همچنان افزود که هرچند اقداماتی در راستای ایجاد بند‎های کوچک آب در امتداد دریای هریرود در ولسوالی کهسان انجام شده است، ولی این اقدامات به دلیل مخالفت نیروهای سرحدی ایران به ثمر نرسیده است.

با این حال، جیلانی فرهاد، سخنگوی والی هرات، می‎گوید که اداره محلی این ولایت تا هنوز شکایت رسمی از سوی مردم کهسان مبنی بر تیرباران شدن از سوی نیروهای سرحدی ایران دریافت نکرده است. همچنان نوراحمد بارز، رییس اداره تنظیم آب‎های هریرود – مرغاب، از تلفات افغان‎ها در نتیجه فیرهای نیروهای سرحدی ایران در ولسوالی کهسان اظهار بی‎خبری می‎کند. اما بارز از جانب دیگر اعلام کرد که دخالت‎های ایران از عمده‎ترین موانع در برابر استفاده بهینه افغانستان از آب‎های دریای هلمند، هریرود و فراه‎رود است.

بارز می‎گوید با وجود اعمار بند سلما، هنوز هم هفتاد درصد آب‎های دریای هریرود بدون استفاده به خاک ایران می‎ریزد. او گفت که هم اکنون کار اعمار دو بند آبگردان دیگر به نام‎های پاشدان و کبگان روی دریای هریرود جریان دارد و انتظار می‎رود با اعمار این بندها، آب‎های هریرود تا حدی تحت مدیریت قرار گیرد. بارز اما تصریح کرد که برای اعمار بندهای آبگردان روی دریاهای حوزه غرب نیاز است تا امنیت ساحات مورد نظر برای این بندها تأمین شود. او هشدار داد که اگر برای مهار آب‎های حوزه غرب چاره‎ای اندیشیده نشود، این حوزه تا سال ۲۰۴۵ با بحران جدی خشک‎سالی روبه‎رو خواهد شد.

 

فراهرود

آب‎های فراه‎رود که یکی دیگر از دریاهای بزرگ افغانستان در حوزه غرب است، نیز از سال‎های متمادی بدین‎سو بدون استفاده بهینه توسط افغان‎ها به خاک ایران سرازیر می‎شود. مقام‎های فراه مدعی هستند که ایران از مخالفان مسلح دولت افغانستان در این ولایت حمایت می‎کند تا از استفاده بهینه افغان‎ها از آب‎های فراه‎رود جلوگیری کند. طارق‎شاه بهرامی، وزیر دفاع کشور، نیز چندی پیش در سفری به ولایت فراه گفت که جنگ این ولایت، جنگ بر سر آب است.

فراه در جریان سال‎های اخیر به یکی از ناامن‎ترین ولایت‎های کشور تبدیل شده است. باری حدود دو ماه پیش، بخش‎های از شهر فراه به دست گروه طالبان سقوط کرد. ناصر مهری، سخنگوی والی فراه، می‎گوید که جنگ در این ولایت همزمان با شروع کار بند بخش‎آباد روی فراه‎رود تشدید شده است. او مدعی شد که ایران به منظور جلوگیری از کار بند بخش‎آباد، از گروه طالبان در فراه حمایت مالی و تسلیحاتی می‎کند تا این گروه، کار اعمار این بند را مختل کند.

براساس معلومات منابع محلی، کار دیزان بند بخش‎آباد روی فراه‎رود تکمیل شده است و به زودی کار سایر مراحل ساخت این بند آغاز خواهد شد. مهری می‎گوید که با اعمار بند بخش‎آباد، بیش از ۱۰۰هزار هکتار زمین در فراه زیر آبیاری قرار خواهد گرفت. او تأکید کرد که تلاش‎ها برای افزایش تشکیلات نیروهای امنیتی برای تأمین امنیت این گونه پروژه‎ها در فراه جریان دارد.

 

دریای هلمند

آب‎های دریای هلمند که یکی از بزرگ‎ترین حوزه‎ آبی کشور را تشکیل می‎دهد، نیز با عبور از ولایت نیمروز وارد خاک ایران می‎شود. دولت افغانستان که تصمیم دارد دو بند بزرگ آب را به نام‎های کجکی و کمال‎خان روی دریای هلمند اعمار و به ثمر برساند، به دلیل دخالت‎های ایران تا حال موفق به اجرای کامل این تصمیم خود نشده است. عمر زواک، سخنگوی والی هلمند، می‎گوید که ناامنی و جنگ در هلمند باعث شده است که کار ساخت بند کجکی به تأخیر بیفتد. او مدعی شد که فعالیت مخالفان مسلح دولت با حمایت ایران در هلمند، مانع پیشرفت کار این بند شده است. به گفته زواک، ایران به مخالفان مسلح دولت افغانستان کمک می‎کند تا مانع اعمار بند کجکی شوند. وی افزود که در حال حاضر تنها ده درصد آب‎های دریای هلمند در افغانستان به مصرف می‎رسد و متباقی نود درصد آن به ایران سرازیر می‎شود.

بند کمال‎خان که در امتداد دریای هلمند در ولایت نیمروز ساخته می‎شود نیز با تهدیدات امنیتی روبه‎رو است. بی بی خیرالنساء غمی، عضو شورای ولایتی نیمروز، به کلیدگروپ گفت که سه فاز بند کمال‎خان تکمیل شده است و فعلاً کار روی فاز چهارم آن جریان دارد. وی افزود که بعضاً تهدیدات امنیتی باعث اخلال در کار ساخت این بند می‎شود. او گفت که این ناامنی‎ها از سوی مخالفان مسلح دولت در همکاری با دولت ایران در اطراف بند کمال‎خان ایجاد شده است.

براساس معاهده‎ای که در سال ۱۳۵۱ میان افغانستان و ایران درباره تقسیم آب‎ دریای هلمند به امضا رسیده است، ایران حق دارد سالانه ۸۵۰ ملیون مترمکعب از آب این دریا استفاده کند. آصف غفوری، رییس دفتر وزارت انرژی و آب می‎گوید که در حال حاضر، آب دریای هلمند پنج برابر بیشتر از حق‎آبه تعیین شده در معاهده فوق، به خاک ایران می‎ریزد.

خواستیم در این باره نظر سفارت ایران در کابل را نیز داشته باشیم ولی با کوشش‎های زیاد موفق به این کار نشدیم.

 

تصمیم مهار آب

آصف غفوری، رییس دفتر وزارت انرژی و آب، می‎گوید که مدیریت آب‎های جاری و مهار این آب‎ها در صدر برنامه‎های حکومت قرار دارد. او گفت که حکومت وحدت ملی به منظور مدیریت این آب‎ها، در دو سال گذشته، کارهای مقدماتی ساخت ۲۱ بند آب را انجام داده است. او گفت که بندهای سلما، کبگان و پاشدان در هرات، کجکی در هلمند، کمال‎خان در نیمروز و بخش‎آباد در فراه از بندهای بزرگ آب در حوزه غرب و جنوب‎غرب کشور است که کار ساخت آن‎ها به منظور مدیریت آب‎های دریای هلمند، هریرود و فراه رود روی دست گرفته شده است.

با این حال، غفوری می‎گوید که تهدیدات امنیتی، نبود بودجه کافی و مشکل استملاک زمین، از بزرگ‎ترین مشکلات در برابر اعمار بندهای آب روی دریای هلمند، هریرود و فراه‎رود است. وی افزود که اقدام حکومت افغانستان برای اعمار بندهای آب روی این سه دریا، باعث نگرانی کشورهای همسایه شده است. غفوری به همین دلیل گفت که ساخت بندهای آب روی این دریاها خالی از تهدیدات تروریستی و امنیتی نیست. وی تصریح کرد که برای مدیریت آب‎های مشترک، علاوه بر عقد معاهدات دوجانبه و چندجانبه نیاز است تا بندهای مناسب ایجاد شود که این کار نیاز به بودجه هنگفت مالی دارد.

به اشتراک بگذاریدShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد