اجتماعی

580
۱۹ قوس ۱۳۹۶
نویسنده: محمدرضا گلکوهی

رنگ سبز آزادی بیان و روزگار سیاه خبرنگاران

افغانستان در رده‎بندی کشورها از نظر سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) وارد محدوده رنگ سبز آزادی بیان شده و از حالت سیاه و سرخ خارج شده است. در رده‌بندی کشورها از سوی یونسکو که بر بنیاد وضعیت آزادی بیان در کشورها صورت می‌گیرد، بدترین وضعیت فعالیت رسانه‌‌یی رنگ سیاه دارد و رنگ‌های سرخ، سبز، زرد و سفید، به ترتیب نشان‌دهنده‌ وضعیت بهتر برای رسانه‌ها و خبرنگاران است. این در حالی است که وضعیت خبرنگاران و نهادهای رسانه‎یی در کشور کماکان تهدیدآمیز بوده و چالش‌های موجود فراروی کار خبرنگاری، افغانستان را به یکی از بسترهای خطرناک زندگی برای کارمندان رسانه‎یی تبدیل کرده است. این مسأله در گزارش چند ماه پیش یونسکو نیز مورد تأیید قرار گرفته بود. اتفاق دیگری که نشان می‎دهد بستر فعالیت رسانه‎یی در افغانستان هنوز با چالش‎هایی همراه است، حمله گروه داعش به تلویزیون خصوصی “شمشاد” در شهر کابل است. در این حمله که اواسط ماه عقرب انجام یافت، دو محافظ این نهاد تلویزیونی کشته و ۲۱ نفر دیگر زخمی شدند.

اما اتحادیه ملی ژورنالیستان افغانستان می‌گوید که تصمیم تازه یونسکو در مورد افغانستان پس از آن اتخاذ شد که در یک سال گذشته، تلاش‌های گسترده‌ای برای تأمین مصوونیت خبرنگاران و رسانه‌ها و پیگری قضایای خشونت علیه خبرنگاران، صورت پذیرفت. سید‌آقا حسین فاضل  سانچارکی، معین نشراتی وزارت اطلاعات و فرهنگ که در نشست اخیر یونسکو شرکت داشت، گفته است: “در سال‌های گذشته، یونسکو به تکرار از دولت افغانستان خواسته بود تا قضایای قتل خبرنگاران را پی‌گیری کند، اما دولت افغانستان در این زمینه کاری انجام نداده بود.” به گفته وی، این اقدام پس از آن صورت گرفت که کمیته مشترک رسانه‌ها و حکومت به پیشنهاد فدراسیون نهادهای ژورنالیستان و رسانه‌ها و تأیید حکومت تشکیل و در زمینه پی‌گیری قضایای خشونت علیه خبرنگاران گام‌های مؤثری برداشت.

خطرناک‌ترین کشور برای خبرنگاران

اقدام یونسکو در حالی روی دست گرفته شده است که کشته شدن ۱۳ خبرنگار طی سال ۲۰۱۶ در کشور، افغانستان را در کنار مکسیکو در جایگاه خطرناک‎ترین کشورها برای خبرنگاران قرار داد. اما ارگ ریاست جمهوری امسال همزمان با روز جهانی پایان معافیت به عاملان خشونت علیه خبرنگاران اعلام کرد که دولت از آزادی بیان حمایت می‎کند. دواخان‌مینه‌پال، معاون سخنگوی ریاست جمهوری، تأکید می‎کند که ” از سوی دولت در راستای مصوونیت جانی و کاری خبرنگاران به صورت گسترده‎ای اقدام شده و حکومت به رعایت ماده ۳۴ قانون اساسی که از آزادی بیان حمایت می‎کند، متعهد است.”

نهادها و کامندان رسانه‎یی اما خواستار رسیدگی به قضایای متعدد خشونت علیه خبرنگاران هستند. بشیر انصاری، مسوول کمیته مصوونیت خبرنگاران بلخ، معتقد است که “اقدام‎های لازم و تدابیر کافی برای مصوونیت خبرنگاران روی دست گرفته نشده و همه روزه ما شاهد نقض حقوق آن‎ها هستیم، بدون این که پی‎گیری لازم صورت گیرد و یا هم از این قضایا جلوگیری گردد.”

نبود بستر مناسب دسترسی به آزادی بیان و ایجاد مانع در راستای رسیدن به منابع اطلاعاتی و معلوماتی، چالش دیگری است که فراروی کار خبرنگاران قرار دارد و تلاش برای کسب اطلاعات با خطرهایی همراه است. حبیب نجفی‌زاده، خبرنگار، می‌گوید: “بارها شاهد توهین و تحقیر حین انجام وظیفه بوده‎ایم و در بسیاری اوقات برای رسیدن به یک سر نخ معلوماتی مفید چنان دچار مشکل می‌شویم که از خیر رسیدن به آن صرف نظر می‎کنیم.”

خبرنگاران زیادی نیز در راه رسیدن به اهداف آگاهی‎دهی و نشر اطلاعات از جان خویش گذشته و قربانی تحقق آزادی بیان شده‎اند که دوسیه‎های آن‎ها با جدیت کامل پی‎گیری نشده است. براساس گزارش یونسکو، پس از سقوط طالبان تاکنون ۷۰ خبرنگار در کشور کشته شده‎اند اما تنها ۹ دوسیه قتل آن‎ها توسط نهادهای قضایی بررسی شده است.  اما بررسی‎های کمیته مشترک رسانه‎ها و حکومت نشان می‌دهد که از میان نزدیک به یک‎هزار دوسیه خشونت علیه خبرنگاران و کارمندان رسانه‎ها، ۱۷۲ مورد در چهارچوب قانون، قابل بررسی شناسایی شده که از این میان ۴۰ دوسیه آن مربوط به قتل خبرنگاران است. مسوولان کمیته مشترک رسانه‌ها و حکومت می‌گویند که نزدیک به یک‌هزار قضیه خشونت علیه خبرنگاران که شامل بیش از ۷۰ قضیه قتل خبرنگاران می‌شود، در سال‌های گذشته اتفاق افتاده است، اما این قضایا مورد پی‎گیری قرار نگرفته بود. فهیم دشتی، معاون کمیته مشترک رسانه‌ها و حکومت اظهار می‌دارد: “در یک سال گذشته، تمام این قضایا بررسی شده و از این میان ۱۷۰ قضیه قابل پی‎گیری تشخیص شده و عملاً کار روی این قضایا جریان دارد.” به گفته‌ی وی، در حال حاضر دوسیه‌های ۴۱ قضیه از سوی نهادهای کشفی تکمیل شده و به نهادهای عدلی سپرده شده و کار روی تکمیل دوسیه‌های باقی مانده جریان دارد.

این در حالی است که با آغاز کار این کمیته مشترک، یونسکو یک فهرست شامل ۳۵ قضیه قتل خبرنگاران افغانستان و خارجی را که در سال‌های گذشته اتفاق افتاده بود، به این کمیته فرستاد که شامل چهارچوب بررسی این کمیته شد. اما به گفته سیدآقا‌حسین‌فاضل سانچارکی، گزارش‌هایی‌که در مورد بررسی این ۳۵ قضیه و کارکردهای دیگر کمیته مشترک به یونسکو ارایه شده است، سبب شده که این سازمان، افغانستان را از منطقه سرخ خارج و شامل منطقه سبز کند.

هـرچنــد ایـن شاخـص ســازمان علـمـی و فرهنـگـی سازمان ملل مبتنی بر وضعیت آزادی بیان براساس معیارهای رعایت شده از سوی دولت‌ها است، ولی سهم رسانه‎ها نیز در این دست‎آور اندک نبوده است. آصف سحر، خبرنگار، معتقد است که “خبرنگاران در حفظ دست‎آوردهای موجود در عرصه آزادی بیان و رسانه، به خصوص رسیدن افغانستان در ساحه سبز آزادی بیان، نقش به‎سزایی داشته و نباید این امر از نگاه نهادهای ملی و بین‎المللی دور نگه داشته شود. اما متأسفانه خبرنگاران در کشور ما با نارسایی‌های متفاوتی مواجه هستند که تنها به تهدیدهای جانی و مالی آن‎ها از سوی زورمندان و قدرتمندان محدود نمی‌شود، بلکه عدم مصوونیت شغلی و حقوقی نیز یک تهدید جدی فراروی این قشر بی‎دفاع است.”

این اظهار نظر در حالی صورت می‌گیرد که گزارش نهاد حمایت از رسانه‎های آزاد یا “نی” آن را مورد تأیید قرار می‌دهد.

نقض حقوق متولیان آزادی بیان

خبرنگاران، متولیان اصلی آزادی بیان هستند. اما متأسفانه حقوق و امتیازات خبرنگاران و کارمندان رسانه‎یی نه تنها توسط عواملی در بیرون از رسانه‎ها، بلکه توسط مالکان رسانه‎ها هم نقض می‎شود. یک گزارش تحقیقی نی نشان می‎دهد که عدم پرداخت معاش در وقت معین، نداشتن رخصتی قانونی، برکناری غیرموجه از کار و نداشتن حقوق تقاعدی از امتیازات اصلی است که توسط مالکان رسانه‌ها رعایت نمی‌شود. گزارش تحقیقی نی می‎افزاید که وضعیت خبرنگاران در داخل اداره در برخی موارد بدتر از فضای بیرون سازمان شان است. این گزارش تأکید می‌کند که هیچ خبرنگار و کارمند رسانه‌یی معاش شان را بر اساس مقرره‌ طرز تأسیس رسانه‌های همگانی به دست نمی‌آورد. بر بنیاد این تحقیق، ۹۳ درصد خبرنگاران معاش خود را در وقت معین دریافت نمی‌کنند و ۷۰ درصد هم از افزایش امتیازات مادی و معنوی محروم هستند.

مجیب خلوتگر، رییس اجرایی نی، گفته که “معاش ناکافی، اخراج غیرقانونی، نقض قرارداد کار، قرارداد یک‎طرفه و خلاف قانون از دیگر مواردی است که باعث نقض حقوق و امتیازات خبرنگاران و کارمندان رسانه‎یی می‎شود.” در گزارش نی همچنان آمده که تقریباً همه خبرنگاران و کارمندان رسانه‎یی، ضمانت جانی در زمان کاری در بیرون از سازمان شان را ندارند. خلوتگر تأکید کرده که “باید مالکان و مدیران خاطی تحت پی‎گرد قرار گیرند تا از نقض حقوق خبرنگاران و کارمندان رسانه‎یی جلوگیری شود.”

این تحقیق براساس گزارش‎های دیده‎بان رسانه‎ها، شکایت‎های کتبی خبرنگاران و کارمندان رسانه‎یی از سال ۱۳۸۱ خورشیدی تا عقرب سال جاری ترتیب شده است. با این وصف، تصویر آزادی بیان در افغانستان تنها با بعد مثبت همراه نبوده و هنوزهم زوایای نازیبای زیادی دارد. اگر این پدیده را در افغانستان به منزله‎ یک سکه دو رو تصور کنیم، نتیجه‎ آن خواهد شد که روی سیاه این سکه روزگار زار خبرنگاران و اوضاع متزلزل این قشر آسیب‎پذیر است و روی دیگر آن را آزادی بیان و دست‎آوردهای نیم‎بندی تشکیل می‎دهد که حکومت با همکاری و مشارکت رسانه‎های آزاد رقم زده است.

بنابراین، برای رسیدن به وضعیت زرد و سفید در فهــرست سـازمــان علـمـی و فـرهنگـی سازمان ملل، تلاش‌های زیادی لازم است که اساسی‎ترین مورد آن را بهبود وضعیت حقوقی، معیشتی و شغلی خبرنگاران تشکیل می‌‎دهد. این اما وظیفه دولت است تا از یک‌سو با فراهم‎آوری بسترهای مناسب آزادی بیان، به حقوق مسلم و اساسی و انسانی تمام شهروندان ارج نهد و از جانب دیگر با نظارت جدی، رسیدگی دقیق و فراهم‎آوری امکانات لازم، زمینه‎ مصوونیت جانی و شغلی کارمندان رسانه‎یی را مهیا سازد. شکی نیست که این مهم تنها با ایجاد یک صندوق حمایتی و یا نهادهای محدودی که به شکل نمایشی ساخته شده است، محقق نشده و نیاز به کارهای بنیادی و اساسی‎تر دیگری دارد.

به اشتراک بگذاریدShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد