تحلیل و دیدگاه

863
۱۷ قوس ۱۳۹۵
نویسنده: محمدرضا گلکوهی

راه طلایی آقینه – آته مراد

مرز آقینه در شمال کشور هفته‎ گذشته شاهد گشایش یک برنامه‎ بزرگ اقتصادی بود. افتتاح خط آهن افغانستان – ترکمنستان، چشم‎انداز دسترسی به دریــای سیاه و آب های آزاد را برای کشور رقم زد.
گــشــایـــش ایـــن پــــروژه‎ اقـتـصــادی، تــوســـط محـمـــد اشـرف غنی و قربانقلی بـردی محمدوف، رؤســـای جمـهــور افغــانستـــان و تــرکمـنـستان، بستر توسعه پایدار را ایجاد نموده و انتظار می‎رود تا دو کشور بتوانند از این طریق به تبادل تجاری بیشتری دست یابند. این مسیر خط آهن که توسط بانک توسعه‎ آسیایی تمویل می‎شود، قرار است از منطقه «آته مراد» ترکمنستان تا مرز آقینه در  شمال افغانستان ادامه یابد. مرحله‎ اول این پروژه با طول ۳.۵ کیلومتر در خاک افغانستان امتداد یافته و ترکمنستان مسوولیت ساخت این خط آهن را به عهده گرفته است.
لحن رؤسای جمهور دو کشور به شکلی بود که گویا این پروژه شکوفایی اقتصادی را در دو کشور فراهم ساخته و مناسبات دوستانه را برای دو جانب بیشتر از پیش فراهم خواهد ساخت.
محمد اشرف ‎غنی در مراسم گشایش این خط آهن گفت: «ترکمنستان شریک بزرگ منطقه‎یی و همسایه افغانستان است و افتتاح این خط آهن، برای دو کشور مزایای زیادی دارد و ما از طریق افغانستان، چین و ایران را به هم وصل خواهیم کرد.»
وی افزود که دولت افغانستان تصمیم دارد تمام ولایت‎های مرزی خود را به پایگاه بزرگ اقتصادی و ترانسپورتی مبدل کند و به زودی در ارتباط با ولایت «بادغیس» که با ترکمنستان هم‎مرز است، تصمیم هایی گرفته خواهد شد. اشرف غنی گفت که این خط آهن که امروز افغانستان را به ترکمنستان وصل کرد، مشابه آن، ایران، هند و کشورهای آسیای میانه را نیز به افغانستان متصل خواهند شد.
قربانـقـلـی بـــردی مـحـمــدوف، ریـیــس جـمهــور ترکمنستان، نیز تصریح کرد: «در کنار خط آهن، یک ترمینل بزرگ تجاری با ظرفیت ۵۰۰ تن برای انتقال اموال تاجران نیز در این منطقه ساخته شده است.» وی افزود که این خط آهن، ظرفیت مبادلات تجاری در منطقه را افزایش می‎دهد و علاوه بر اهمیت اقتصادی، از نظر سیاسی نیز دارای اهمیت است و می‎تواند دو قاره آسیا و اروپا را به هم وصل کند و به رشد و توسعه منطقه بیانجامد. به گفته‎ رییس جمهور ترکمنستان، این کشور به همکاری با افغانستان در بخش‎های معارف، ساخت شفاخانه‎ها و راه‎ها ادامه خواهد داد.
رییس جمهوری ترکمنستان افزود که انتقال گاز این کشور از طریق افغانستان به پاکستان و هند، دارای اهمیت زیادی است و باعث رشد اقتصادی افغانستان خواهد شد و سالانه پول هنگفتی از این طریق به خزانه افغانستان وارد خواهد شد. وی گفت که تاجران ترکمنستان برای خرید سنگ مرمر افغانستان نیز برنامه‎ریزی کرده‎اند.

فرصت‎ها و تهدیدها
ترکمنستان به دلیل داشتن سیاست خارجی مبتنی بر خط و مشی «بی‎طرفی مثبت» در دو دهه گذشته با تمام حکومت‎ها و رژیم‎های حاکم در افغانستان روابط خوب داشته است. ترکمنستان، کشوری با بیابان‎های فراخ و گله‎های بی‎شمار مواشی، در شمال و شمال غرب ۷۴۴ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان دارد. بزرگ‎ترین چاه‎های منابع طبیعی به‎ویژه نفت و گاز در دل ریگستان‎های این کشور مدفون است.
به باور کارشناسان، این سابقه‎ مثبت و بستر مناسب اقتصادی ترکمنستان، فرصت خوبی را برای افغانستان فراهم آورده تا بتواند از این رابطه اقتصادی، کمال بهره‎برداری را انجام دهد. اجرای پروژه انتقال گاز تاپی و اتصال افغانستان توسط خط آهن به این کشور از جمله فرصت‎های خوبی است که در گذشته پیگیری و در زمان حکومت وحدت ملی، گام‎های عملی آن برداشته شد.
عزیز آریان‎فر، رییس پیشین دفتر مطالعات استراتیژیک وزارت خارجه، معتقد است که «سیاست بی‎طرفی ترکمنستان باعث شد که این کشور در دوره‎های مختلف با حکومت‎های افغانستان روابط محتاطانه و حسنه داشته باشد.»
این رابطه نیک، راهی را مهیا ساخت که دو دولت بتوانند ساختارهای اقتصادی مناسبی را برای ایجاد روابط اقتصادی شان به آسانی ایجاد نمایند. به باور فرزاد رمضانی، کارشناس مسایل اقتصادی، «دولت عشق‎آباد با گره زدن کمک‎های اقتصادی و توجه به رشد اقتصادی تلاش می‎کند تا سهم مناسبی در بازارهای افغانستان داشته باشد. از سوی دیگر، برخورداری از منابع سرشار نفت و گاز از لحاظ جیو اکونومیکی، جایگاه ویژه‎ای را به ترکمنستان داده است. ترکمنستان، پس از روسیه، ایران و قطر چهارمین ذخایر گاز دنیا را در اختیار دارد که برای توسعه و پیشرفت، نیاز اساسی به صادرات گاز مازاد بر مصرف خود دارد. طبق برآوردها، ترکمنستان هم اکنون یکی از صادرکنندگان بزرگ گاز به روسیه، ایران و چین است.»
به باور وی، تأثیر ایجاد خط آهن و اجرایی شدن پروژه تاپی به همان اندازه که برای افغانستان و سایر شرکای این پروژه‎ها مفید است، چندین برابر آن برای ترکمنستان سودآور خواهد بود.
اما ایجاد این بستر خالی از مشکل نیز نخواهد بود. به باور کارشناسان، تهدیدهای ناشی از وجود پاکستان که بستر صدور و پرورش تروریزم است، از یک‎سو و رقابت‎ قدرت‎های بزرگ جهانی و منطقه‎یی از جانب دیگر، ایجاد رابطه با ترکمنستان را به سان هر کشور دیگری در آسیای میانه با تهدیدهایی مواجه ساخته است. افزون بر آن، حضور و نفوذ گروه‎های مافیایی و تهدیدهای ناشی از قاچاقچیان مواد مخدر نیز مشکل دیگری است که ممکن است امنیت اجرایی را در مسیر این پروژه‎ها با خطر مواجه سازد.
محب مدثر، تحلیل‎گر و خبرنگار، باورمند است که «بر اساس برخی ارزیابی‎ها، بیش از ۱۵درصد مواد مخدر تولید شده در افغانستان از طریق آسیای میانه به روسیه و اروپا قاچاق می‎شود. همچنان ۲۰ درصد هیروین تولید شده فغانستان نیز از مسیر آسیای میانه قاچاق می‎شود. ترکمنستان یکی از مجراهای قاچاق مواد مخدر افغانستان به روسیه و اروپا به شمار می‎رود. از این رو‎، نگرانی‎های سرحدی ترکمنستان از مرزهای مشترکش با افغانستان بیشتر در مورد قاچاق همین مواد است.»
اما ترکمنستان شرایط ویژه‎ای را دارد که تمایز این کشور را با سایر کشورهای آسیای میانه به اثبات می‎رساند. به اعتقاد مدثر، «ترکمنستان مانند دیگر کشورهای آسیای میانه با مشکل افراط‎گرایی مواجه نیست. از ا ین رو نفوذ افراط‎گرایان کم‎تر توانسته برای دولت ترکمنستان دردسرساز باشد.»

دور از چشم قدرت‎های بزرگ
برخی از آگاهان، داشتن رابطه‎ مستقل افغانستان را که متأثر از قدرت‎های حاضر در صحنه‎ سیاسی- نظامی منطقه نباشد، آسان‎تر دانسته و می‎گویند که کشورهای آسیای میانه، تجربه‎ خوبی از قدرت‎های بزرگ نداشته و نگرانی از نفوذ این کشورها، مانع سرمایه‎گذاری‎های متقابل با این کشور خواهد شد. محمد قره‎باغی، کارشناس مسایل سیاسی، می‎گوید: «این کشورها از یک طرف توانایی خوداتکایی را به خصوص در زمینه دفاعی و نظامی ندارند و از جانب دیگر نمیتوانند به قدرت‎های جهانی و منطقه‎یی اعتماد نمایند. جمهوریهای ازبکستان، تاجکستان، قزاقستان، قرغزستان و ترکمنستان به دلیل تجربههای تلخی که از قدرت‎های استعماری دارند به هرکدام از مدعیان حمایت از آن‏ها به دیده شک مینگرند.»
به گفته وی، «کشورهای آسیای مرکزی علیرغم برخورداری از منابع نفتی و گازی تاکنون به شدت مهجور مانده‎اند و یگانه دلیل آن نوعی بدبینی و تردید در خصوص حضور سرمایهگذاران خارجی است. به باور مردم و سیاست‎مردان این کشورها، امریکا در جهان منفور شده، روس‎ها قابل اعتماد نیستند و از نفوذ اژدهای زرد (چین) نیز هراس دارند.»
با این وجود، آگاهان امور امنیتی معتقد اند که توسعه‎ اقتصادی، بستر امنیتی را نیز مهیا خواهد ساخت، همان‎گونه که امنیت پیش‎شرط توسعه به حساب می‎آید. لذا اگر دو کشور بتوانند رابطه اقتصادی را قایم کنند که از نفوذ قدرت‎های منطقه‎یی و جهانی متأثر نباشد، امنیت منطقه و افغانستان را نیز فراهم ساخته و مسیر صدور تروریزم به ترکمنستان را مانع خواهد ساخت.
مصباح یوسف، کارشناس مسایل امنیتی، معتقد است که «کشورهای منطقه به جز تعداد اندکی به خوبی این را درک کرده‎اند که رشد فراگیرِ اقتصادی در منطقه باید به عنوان پیش‎شرط امنیت منطقه‎یی شناخته شود و در این رویکرد، ضرورت دیزاین و تطبیق پروژه‎های فراکشوری امری حیاتی تلقی می‎گردد. در این میان، ترکمنستان با سیاست خارجی بی‎طرفی مثبت خود، همیشه به دنبال گسترش روابط اقتصادی و تجاری با افغانستان بوده و این کشور را نقطه‎ وصلی برای رسیدن به بازارهای جدید، غرض صادر کردن انرژی و دیگر اموال تولیدی خود دانسته است.» به گفته‎ وی، «ترکمنستان به خوبی می‎داند که در صورت استقرار ثبات و امنیت در افغانستان، منافع اقتصادی سرشاری از درک بسط دادن تجارت انرژی با کشورهای آسیای جنوبی به دست خواهد آورد.»
با این حال، اگر خط آهن آقینه- آته مراد بتواند کابل و عشق‎آباد را به خوبی پیوند بزند، تأثیر آن روی امنیت نیز زیاد بوده و شکوفایی اقتصادی را همزمان با آرامش و ثبات رقم خواهد زد.

به اشتراک بگذاریدShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد