تحلیل و دیدگاه

402
۴ دلو ۱۳۹۵
نویسنده: محمد رضا گلکوهی

ترامپ و افغانستان

دونالد ترامپ، نامزد جنجالی جمهوری‎خواهان امریکا در میان بهت و حیرت جهانی، به کاخ سفید راه یافت. انتخاب ترامپ منحیث رییس جمهور امریکا بیشتر از همه فضای افغانستان را دچار التهاب نموده و این پرسش را برجسته ساخته که ترامپ با افغانستان چه خواهد کرد؟
کارشناسان آشنا به سیاست کاخ سفید در عرصه‎ جهانی گمانه‎های متفاوت و مختلفی در خصوص سیاست احتمالی ترامپ راجع به افغانستان دارند. برخی معتقد اند که سیاست خارجی ایالات متحده امریکا حالت کانکریتی دارد و ناشی از برنامه‎های درازمدت سیاست خارجی کاخ سفید است، که بیشتر توسط اتاق‎های فکر، کانگرس و سایر نهادهای مربوط به استراتیژی این کشور تدوین می‎شود. به باور آن‎ها، افغانستان نیز خالی از محدوده و محوری نیست که سیاست خارجی امریکا را شامل می‎شود. لذا اولین سوال مهم این است که رییس جمهور منتخب امریکا با زمامداران وحدت ملی چگونه برخورد کرده و برنامه‎های وی در قبال دولت و ملت افغانستان چه خواهد بود؟
آنچه مشخص و روشن است این که دولت ترامپ نیز مثل رؤسای پیشین کاخ سفید به حضور نظامی امریکا در افغانستان متعهد خواهد ماند. حمیدالله رسا، کارشناس مسایل سیاسی، با اشاره به موضع‎گیری‎های گذشته‎ ترامپ می‎گوید: “تاکنون دونالد ترامپ جزئیات مشخصی درباره این که چگونه تروریزم را در افغانستان شکست خواهد داد، ارایه نکرده است. اما وی برای حضور طولانی مدت نظامیان امریکایی در افغانستان دروازه‎ سیاست خارجی‎اش را باز نگهداشته است. این طرح ترامپ دارای پشتیبانی گستردهای در درون حزب جمهوری‎خواه امریکا نیز میباشد.”
در حالی‎ که دونالد ترامپ بارها موضع‎اش را درباره حضور نظامی طولانیمدت ایالات متحده امریکا در افغانستان اعلام کرده اما وی همواره با تلاشهای امریکا برای ملت‎سازی در افغانستان مخالف بوده است. ترامپ در ماه جنوری سال ۲۰۱۳ میلادی، در یک پیام تویتری خواهان خروج سربازان امریکایی از افغانستان شد و نسبت به مصرف بدون دلیل ملیاردها دالر امریکایی اظهار تأسف کرد و گفت که میشد با استفاده از این پول امریکا را دوباره بازسازی کرد. او در ماه اکتوبر سال ۲۰۱۵ میلادی، موضع قبلی خود را تغییر داد وحمایتش را برای حفظ ۹۸۰۰ سرباز امریکایی در افغانستان اعلام کرد. با این حال، وی تأکید کرد که این نیروها باید اهداف نهادسازی را در افغانستان رها و تمرکز شان را بیشتر بر مبارزه با نگرانیهای قریب‎الوقوع امنیتی سازند. به صورت مشخص، ترامپ باور دارد که باید شماری از نیروهای کشورش در افغانستان باقی بمانند؛ زیرا پاکستان سلاح هستهیی دارد که باید از آن‎ها محافظت کنند.
آگاهان امور معتقد اند که تمرکز دولت ترامپ در افغانستان، روی نابودی تروریزم است. زیرا وی در شعارهای انتخاباتی و فعالیت‎های سیاسی‎اش به این نکته تمرکز کرده است که با گروه‎های تروریستی و گــروه داعـش قاطعـانــه بــرخـورد خــواهـــد کـرد. زلمی خلیل‎زاد، سفیر پیشین امریکا در افغانستان، عراق و سازمان ملل، میگوید: “ترامپ تا هنوز چیز واضحی در مورد افغانستان نگفته است، اما در مورد تروریزم نکته نظر واضح داشته و موقف قوی در مورد مقابله با افراطیت و تروریزم ابراز کرده است. از آن نظر، چون افغانستان نقش مهمی در مقابله با تروریزم بینالمللی و افراطیت دارد، فکر می‎کنم که چانس همکاری و کمک به افغانستان زیاد است.”
همین نکته در تماس تلیفونی محمداشرف‎غنی با دونالد ترامپ نیز مورد تأکید و یادآوری قرار گفته است و رییس جمهور منتخب امریکا از تعهد دولت این کشور در راستای شکست تروریزم در افغانستان سخن گفته بود. اما در خصوص سایر مسایلی چون فساد اداری، شفافیت، توسعه و ثبات افغانستان، رویکرد دولت ترامپ حالت مشابهی با حکومت اوباما خواهد داشت. زیرا سیاست عمومی کاخ سفید این است که دولت تحت حمایتش، با فکتورهای بدنام کننده‎ای چون فساد اداری، اختلاس، صدور مواد مخدر و…. شهرت نداشته باشد. حسین ایوبی، روزنامه‎نگار و تحلیل‎گر مسایل سیاسی، معتقد است که “امریکا ناگزیر است تا حکومت وحدت ملی را مورد حمایت قرار دهد. زیرا در صورت دست برداشتن از چنین سیاستی، افغانستان به کام رقیبان منطقه‎یی و جهانی امریکا فرو خواهد رفت و جای پای روسیه، ایران و پاکستان در این کشور وسیع‎تر خواهد شد. لذا تلاش ترامپ نیز این خواهد بود که دولت کابل با قوت بیشتری به انکشاف و ثبات دست یافته و متحد خوبی برای کاخ سفید باشد.
با این وصف، حضور و نفوذ امریکا در افغانستان در زمان ترامپ، مثل گذشته کاخ سفید را در رویارویی و مقابله با کشورهایی چون پاکستان، ایران، روسیه و سایر قدرت‎ها در پیرامون افغانستان قرار داده و در عرصه‎ داخلی نیز با شبکه‎ها و گروه‎هایی چون داعش، القاعده و طالبان مواجه است. در حوزه داخلی همان‎گونه که گفته شد، برنامه‎های مبارزه با تروریزم از طریق دولت کابل عملی خواهد شد. لذا سوال باقی مانده این است که موضع ترامپ در قبال همسایه‎های افغانستان، به‎خصوص پاکستان، چه خواهد بود؟

امریکا و بازیگران منطقه‎یی
کارشناسان، گمـانه‎هــای متفاوتـــی را در خصــوص چگـونگــی بـرخــورد احتمــالــی دولــت تـرامپ با کشورهای تأثیرگذار در افغانستان مطرح می‎کنند. محمدواعظی، روزنامه‎نگار و تحلیل‎گر، حداقل سه فرضیه را در این خصوص مطرح نموده و می‎گوید: “فرضیه اول این است که امریکا با اعمال فشار بر کشورهای حامی بنیادگرایی و تروریزم، به مبارزه جدی با این پدیده در افغانستان خواهد پرداخت، بر این اساس نقش کشورهایی حامی تروریزم از جمله پاکستان نسبت به حمایت از تروریزم و بنیادگرایی در افغانستــان کاهــش خـواهد یافت. فرضیه دوم نیز چنین خواهد بود که امریکا با اجازه دادن به کشورهای قدرتمند منطقه مانند ایــران، روسیــه و هند نقش بیشتری برای بازی در افغانستان خواهد داد و از مسوولیتهای خود نسبت به افغانستان خواهد کاست. در نهایت، فرضیه ‎سوم نیز این است که امریکا تلاش خواهد کرد با تمام قدرت و امکانات خود داعش و تروریزم را در منطقه و جهان از بین ببرد. بنابراین میزان حضور نظامیان امریکا برای حمایت از دولت افغانستان در امر مبارزه با تروریزم و افراطیت افزایش خواهد یافت.” در نهایت وی به این نتیجه‎ می‎رسد که “سیاستهای امریکا در قبال افغانستان براساس توافقات و معاهدات دو و چندجانبه ادامه پیدا می‎کند. آمدن ترامپ و جمهوری‎خواهان در رأس قدرت در امریکا باعث تشدید روند مبارزه با تروریزم و افراطیت خواهد شد. افغانستان نیز سهم خود را در این موضوع خواهد داشت. در این میان با افزایش فشار بر کشورهای حامی افراطیت و تروریزم، از جمله پاکستان، نقش این کشورها در افغانستان کاهش خواهد یافت و مبارزه با تروریزم با حمایت جدی امریکا در افغانستان شدت پیدا خواهد کرد.”
از همین منظر است که به نظر می‎رسد برخورد دولت ترامپ با کشورهای تأثیرگذار در افغانستان، از جمله پاکستان، قاطع‎تر از پیش بوده و در جهت دست برداشتن این کشور از حمایت از تروریزم، تلاش‎های متفاوتی خواهد کرد. پیش از این دولت امریکا ملیاردها دالر در قالب مبارزه با تروریزم به افغانستان کمک کرده بود. اما دونالد ترامپ در ماه جنوری سال ۲۰۱۲ در تویتی نوشته بود که “پاکستان دوست ما نیست. به آنها ملیاردها دالر دادیم، چه بهدست آوردهایم؟ خیانت و بیاحترامی و بسیار بدتر از آن.”
از جانب دیگر، ترامپ درست در زمانی مسوولیت ریاست جمـهوری امـریـکا را بــرعهـــده مــی‎گیـرد که پاکستان و برخی از کشـورهای دیگــر در عرصه حمایت از تروریزم در افغانستان تنها نیستند. در این اواخر، نشانه‎ها و شواهدی از ارتباط ایران، روسیه و برخی کشورهای دیگر منطقه با طالبان نیز گزارش شده است. این مسأله، دولت افغانستان را شکننده‎تر از پیش جلوه می‎دهد. لذا آگاهان معتقد اند که این نکته باید موضع دولت ترامپ را در حمایت از افغانستان و دولت مرکزی کابل قاطع‎تر سازد. نوید الهام، آگاه امور سیاسی، می‎گوید: “ظرفیت توافق میان طالبان، روسیه، ایران، چین و پاکستان میتواند به یک عقب‎گرد زیانبار برای افغانها در زمینههای مختلف از جمله حقوق بشر و حقوق زنان، معارف، مراقبتهای صحی و دیگر زمینهها منجر شود. بنابراین، امریکا باید در افغانستان درگیر بماند و اطمینان حاصل کند که چنین دست‎آوردهایی از دست نخواهد رفت.”
گمانه‎هایی مبنی بر این که دولت کابل با هم‎دستی امریکا قصد استفاده از تروریزم را دارند تا فشارهای بیشتری را روی روسیه و چین وارد کنند، محاسبه‎ای را برای تهران و مسکو نیز به تصویر کشیده و آن‎ها را در راستای حمایت از طالبان بسیج کرده است. این معادله با ایده “درد بد و دوای بد” تعقیب خواهد شد. به همین لحاظ آن‎ها گروه طالبان را حمایت و تجهیز نموده و گمان می‎کنند که با استفاده از طالبان، جلو قوی شدن گروه داعش در افغانستان را خواهند گرفت.
با این حساب، هرگاه دولت ترامپ نتواند جلو تحرکات جاری کشورهای پیرامونی و تأثیرگذار بر وضعیت افغانستان را نگیرد، دولت تحت حمایت کاخ سفید در سایه مداخلات کشورهای بیرونی کماکان متزلزل مانده و به عنوان یک دست‎آورد شکننده روی دست ترامپ خواهد ماند.

به اشتراک بگذاریدShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد

تا اکنون هیچ کامنت وجود ندارد